جنگ‌هاى يونان اين بود كه اسلحه دفاعى سپاهيان محكم نبود راست است كه اسلحه سپاهيان جاويدان خوب بود ولى اين سپاه در قلب لشگر جا ميگرفت و اگر در موقع حمله در صفوف دشمن داخل ميشد جناحين كه اسلحه خوب نداشتند نميتوانستند به همان اندازه پيش بروند و بالنّتيجه اين سپاه هم مجبور بعقب‌نشيني ميگرديد در امور دريانوردى ايرانىها در موقع لزوم از فينيقىها و يونانيهاى آسياى صغير و جزيره قبرس استفاده ميكردند و خبرى نيز هست كه ايرانيها دريانوردان بدى نبودند بالحاصل بايد گفت كه دولت هخامنشى امنيّت ممالك وسيعه ايرانرا حفظ ميكرد و ظلم و تعدّى زياد هم بمردم نميشد بخصوص در زمان كوروش بزرگ و داريوش اوّل از اين جهة مردم ميتوانستند بزراعت و كسب و تجارت با فراغت خيال بپردازند مردمان غير ايرانى هم از اين امنيّت متمتّع ميشدند و اشخاص غنى و با ثروت در ممالك ايران و تابعه ايران كم نبودند « 1 » مذهب شاهان هخامنشى تعصّب مذهبي نداشتند و بنابراين هرملّتى را بمعتقدات خود واميگذاشتند و به اين هم اكتفاء نكرده آداب مذهبي ساير ملل را در ممالك آنها بجا ميآوردند مثلا بابليها نوشته‌اند كه كوروش بل - مردوك ربّ النّوع بزرگ بابلى را ميپرستيده و داريوش در نوروز هرسال دست هيكل ربّ النّوع مزبور را ميگرفته و نيز مصريها راجع بداريوش عقيده داشتند كه مذهب مصريها را در معبد بزرگ سائيس برقرار كرد معلوم است كه اين رفتار شاهان هخامنشى تا اندازه‌اى از نظر سياسى و براى جذب قلوب بود و ليكن‌باز اين سؤال پيش مىآيد كه اين شاهان چه معتقداتى داشتند كه به آنها اجازه ميداده نسبت بمذاهب ديگران به نظر اغماض بنگرند و حتّى آداب مذهبي آنها را بجا آرند مورّخين يونانى در باب مذاهب

--> ( 1 ) - چنان كه ذكر هرودوت از پىثيوس كه در فوق گذشت شاهد اين معنى است اگرچه مبالغه در ارقام تقديمى او بخشيارشا شده